อาชีพเลขานุการ

แม้หลายคนจะเริ่มลืมเลือนเครื่องพิมพ์ดีดไปแล้ว เพราะมีคอมพิวเตอร์เข้ามาแทน ทั้งสถานที่ทำงานและสถานศึกษา เครื่องพิมพ์ดีดถูกตีตราเป็นครุภัณฑ์และอุปกรณ์ที่เสื่อมสภาพ แทงจำหน่ายหรือชำรุดไป  แต่ครั้งหนึ่งคงจะยังจำกันได้โดยเฉพาะผู้เรียน  commerce หรือวิชาชีพ พาณิชยการและสายมัธยมที่เป็นวิชาเลือกอีกวิชาหนึ่ง บรรยากาศของวันนั้นคงจะจำกันได้

 เครื่องพิมพ์ดีด
 
* เสียงของเครื่องพิมพ์ดีดที่รัวระงมสลับกับเสียงกริ่งที่ตามมาหลังจากพิมพ์ถึงจุดที่ตั้งกั้นหลังไว้พร้อมทั้งเสียงปรับแคร่  เมื่อพิมพ์พร้อม ๆ กันเสียงมันจะดังขนาดไหน คงไม่แปลกใจที่ห้องพิมพ์ดีดจะแยกออกจากห้องอื่น ๆ ด้วยเหตุผลดังกล่าว  ในขณะที่เครื่องคอมพิวเตอร์มีเสียงการพิมพ์อย่างเดียว

* แบบตัวอักษรของพิมพ์ดีดไทยที่ใช้กันมาจนถึงปัจจุบันมีชื่อแป้นที่เรียกว่า  “เกษมณี”  ไม่มี font อื่นที่เราคุ้นเคยกันอย่าง Angsana, Browallia, Cordia, Jasmine ฯลฯ ซึ่งชื่อนี้ยังเกี่ยวข้องกับการวางแป้นเหย้า ของตัวอักษร  ตัวอักษาที่พิมพ์ด้วยพิมพ์ดีดจะมีเอกลักษณ์เฉพาะตัวที่รอยของหมึกที่ถูกระทบบนกระดาษจะแตกต่างกันไป ขึ้นอยู่กับน้ำหนัก, ผ้าหมึกและตัวอักษรที่ได้ผ่านการดูแลทำความสะอาดหรือไม่
 

* เครื่องพิมพ์ดีด เมื่อพิมพ์ได้หนึ่งนิ้วจะมีตัวอักษรอยู่ประมาณ 12 เคาะวรรค ซึ่งแบบนี้เรียกกันว่า  เป็นชนิดของแป้นแบบ  Elite  หากหนึ่งนิ้วพิมพ์ตัวอักษรได้ 10 เคาะวรรคก็จะมีชื่อเรียกกันว่า  Pica  ไม่มีให้เลือกมากมายตั้งแต่ 8 จนถึง 72 ที่ปรากฏบนหน้าจอเหมือนกับคอมพิวเตอร์ 

* สำหรับประโยคบังคับผู้ที่ฝึกพิมพ์ได้ครบทุกแป้น (แป้นล่าง) ภาษาไทย ใช้ประโยคที่ว่า   เมื่อวานนี้ลุงสถิตจัดระดมคนกับพวกทหารไปยกช่อฟ้าขึ้นที่วัดผาแดงใกล้ ๆ อำเภอฝาง   และภาษาอังกฤษใช้ประโยคว่า  A quick brown fox jumps over the lazy dog.   ลองทดสอบดู 

* คำว่า  typewriter  ที่แปลว่า  เครื่องพิมพ์ดีด จะพิมพ์ด้วยตัวอักษรแถวบนหมด 

ผู้เรียน

คนที่เคยผ่านการเรียนพิมพ์ดีดจะได้รับการฝึกด้านต่าง ๆ พร้อมกับด้านทักษะการพิมพ์นั้นคือ

เริ่มตั้งแต่ เครื่องพิมพ์ดีดของสถานศึกษาที่เปิดสอนจะมีผ้าคลุมเครื่องที่ผู้เรียนจะต้องฝึกแม้กระทั่งการพับผ้า และการเก็บผ้าคลุมเครื่อง และเมื่อใช้เครื่องเสร็จแล้วจะต้องคลุมเครื่องให้เรียบร้อยดังเช่นก่อนเข้ามาเรียนในชั้นเรียนนี้   ขั้นตอนการใช้เครื่องและการเก็บเครื่องพิมพ์ดีดก่อนออกจากชั้นเรียนโดยการเลื่อนแคร่พิมพ์ดีดให้อยู่ในแท่นของเครื่องไม่ให้แคร่เลื่อนไปอยู่ข้างใดข้างหนึ่ง  ผู้เรียนพิมพ์ดีดจะถูกตรวจเล็บก่อนเรียน ซึ่งจะต้องสั้นและสะอาดสะอ้าน เป็นการฝึกและเตรียมทางด้านบุคลิกภาพของผู้ที่จะไปทำงานสำนักงาน ผู้สอนหลายท่านมักจะอ้างเหตุผลที่ว่า หากตัดเล็บสั้นจะทำให้พิมพ์ได้เร็วขึ้น แต่ในขณะเดียวกันเรื่องความสะอาดก็เป็นสิ่งที่เป็นประโยชน์แอบแฝงอยู่   การวางแบบพิมพ์  ทางด้านขวามือให้เหมือนกันทั้งห้อง มีใครเคยคิดถึงผู้ที่ถนัดซ้ายหรือไม่ ขณะเดียวกัน โต๊ะที่วางแบบพิมพ์ของสถานศึกษาหลายแห่งยังจำกัดด้วยลักษณะของโต๊ะที่ทำให้แบบพิมพ์สามารถวางไว้เพียงข้างเดียวคือ ด้านขวาเท่านั้น  เพราะ โต๊ะที่วางเครื่องพิมพ์ดีดจะยกระดับสูงขึ้นสำหรับวางแบบพิมพ์โดยเฉพาะ นึกแปลกใจแทนคนที่ถนัดซ้ายหลายคนในชั้นเรียนก็สามารถพิมพ์งานได้ดีและรวดเร็วเช่นเดียวกันกับพวกถนัดขวาทั้งหลาย  ทักษะทุกอย่างคงจะฝึกกันได้ ตามที่เขาว่ากันมา  หลังจากเสร็จสิ้นชั่วโมง ผู้เรียนจะต้องเก็บอุปกรณ์ต่าง ๆ พร้อมทั้งการเก็บเก้าอี้โดยเลื่อนเก็บให้เรียบร้อย   เห็นหรือยังว่า  การเรียนวิชาพิมพ์ดีดอย่างที่เกริ่นไว้แล้วว่า นอกจากจะฝึกทักษะการพิมพ์ยังสอดแทรกความมีระเบียบวินัย ความอดทนและการฝึกบุคลิกภาพ ซึ่งในทีนี้ยังไม่ได้พูดถึงบุคลิกภาพการพิมพ์ตั้งแต่ การวางแป้น ข้อศอกและมือ  อีกทั้งท่านั่งพิมพ์
 

งานพิมพ์

*การพิมพ์จับเวลา ถือเป็นอีกไฮไลท์หนึ่งของการพิมพ์ดีด  อุปกรณ์คู่ใจคือ นาฬิกาจับเวลาพร้อมคำพูดของผู้สอนที่ว่า   “เตรียม”  “พิมพ์”  “หมดเวลา”  3 คำพูดนี้ที่ผู้เรียนจะต้องฟังอย่างมีสติที่จะปฏิบัติตามเมื่อคำสั่งพวกนี้ดังขึ้น  และที่พบบ่อยที่สุดคือ ถ้าแบบพิมพ์จับเวลานั้น ตัวแรกจะต้องยกแคร่ เมื่อมีคำสั่งว่า  “เตรียม”  ในทันทีเช่นกันก็จะมีเสียง “กึก”  ของการยกแคร่เตรียมพิมพ์ไว้ก่อน  ผู้เรียนทุกยุคทุกสมัยไม่มีเปลี่ยนพฤติกรรมนี้

*การคิดคำสุทธิของการพิมพ์ จะเป็นการฝึกการคิดคำนวณอย่างง่าย ๆ  แต่ผู้เรียนมักจะคิดคำได้จำนวนมากกว่าที่พิมพ์ได้จริงเสมอ เท่าที่เห็นผู้เรียนบวกได้แต่ลบไม่เป็น เรื่องนี้ฝึกความซื่อสัตย์เห็น ๆ

*ทำไมฝาครอบเครื่องต้องถูกถอดออกเสมอขณะที่พิมพ์   ผู้เรียนมักบอกว่า พิมพ์งานได้รวดเร็วขึ้นและเครื่องเบาลง  แต่สาเหตุนี้น่าจะมาจากเครื่องพิมพ์ดีดของหลายแห่งลูกยางที่ล็อคฝากับเครื่องหลุดหายไปไม่ได้ซ่อมแซม ดังนั้น เมื่อพิมพ์ก็เกิดเสียงดังทำให้เกิดความรำคาญ

*งานผลิตที่ได้รับอนุญาตให้ใช้ยางลบ (rubber) ลบงานได้ ยี่ห้อยางลบหมึกที่ลบได้สะอาดและมักถูกเพื่อนยืมบ่อย คือ Pelikan  (เป็นอีกหนึ่งยี่ห้อของเครื่องเขียนที่ได้รับความนิยมในสมัยหนึ่ง)  และการลบจะต้องเลื่อนแคร่ให้อยู่ด้านใดด้านหนึ่งป้องกันเศษยางลบตกเข้าไปในเครื่องผสมกับน้ำมันที่อยู่ตามส่วนประกอบต่าง ๆ ที่เป็นสาเหตุทำให้เครื่องชำรุดได้  มีเครื่องเขียนอีกชนิดหนึ่งที่ใช้ในการลบคือ เป็นกระดาษคล้ายกระดาษคาร์บอนแต่เป็นสีขาวแบ่งเป็นชิ้นเล็ก ๆ วิธีการใช้ให้สอดไว้บนตัวอักษรที่พิมพ์ผิดแล้วพิมพ์ซ้ำลงไปก็จะลบตัวอักษรนั้นได้ (เป็นสีขาว)   จากนั้นก็พิมพ์ตัวอักษรที่ถูกต้องพิมพ์ซ้ำรอยลบขาวนั้น นอกจากนี้เครื่องเขียนอีกชนิดหนึ่งคือ Eraser shield  เป็นแผ่นพลาสติกบางขนาดเท่ากับบัตรเติมเงิน จะมีรอยที่เป็นช่องว่างสำหรับเฉพาะตัวอักษรที่พิมพ์ผิด เมื่อลบก็ใช้ทาบลงตัวอักษรดังกล่าวซึ่งจะทำให้ไม่ต้องไปลบโดนตัวอักษรอื่น

 (ภาพจาก  http://www.office1000.com/discount/eraser-shield.html )

*กระดาษฝึกพิมพ์ จะเป็นกระดาษสีน้ำตาลราคาถูกและขนาดยาวกว่ากระดาษแบบ A4  และจะต้องฝึกพิมพ์ทั้งสองด้าน ฝึกความประหยัดและช่วยลดโลกร้อน ถ้าเป็นยุคสมัยนี้ 

 
ตลับใส่ผ้าหมึกยี่ห้อ FLYING FISH

 เมื่อเครื่องพิมพ์ดีดกำลังถูกลืม  จะทำให้มีหลายสิ่งหลายอย่างที่ปรับเปลี่ยนไป เริ่มตั้งแต่

 *ตำแหน่งงานของสำนักงาน ก.พ.  ก็มีการปรับเปลี่ยนชื่อตำแหน่งงานจากเดิมที่มีตำแหน่งงาน เจ้าหน้าที่พิมพ์ดีด ก็เพิ่มตำแหน่งงานให้สอดคล้องกับลักษณะงานในปัจจุบันคือ เจ้าหน้าที่บันทึก

 *เครื่องพิมพ์ดีด ถูกปรับเปลี่ยนเป็นเครื่องคอมพิวเตอร์ ทั้งราคาที่ไม่ได้แตกต่างกันมากนัก ทุกวันนี้เข้าไปสำนักงานบางแห่งของราชการที่มักจะมีคนเปรียบเปรยว่า เก่าโบราณ ก็ยังไม่เห็นเงาของเครื่องพิมพ์ดีดปรากฏให้เห็นอีกเลย

 *การเรียนการสอน  นำเอาคอมพิวเตอร์เข้ามาใช้อย่างแพร่หลาย มีรายวิชาเกิดขึ้นมาใหม่สำหรับผู้เรียนอาชีวศึกษา นั้นคือ วิชาพิมพ์ไทย (อังกฤษ) ด้วยคอมพิวเตอร์  โดยนำโปรแกรมการพิมพ์ต่าง ๆ เข้ามาใช้แทน  ขณะที่บางแห่งยังคงเครื่องพิมพ์ดีดไว้บางส่วนเพื่อฝึกทักษะการพิมพ์เบื้องต้นเท่านั้น

 *วัสดุอุปกรณ์สำหรับเครื่องพิมพ์ดีด   ยังคงมีจำหน่ายในท้องตลาด วางบนชั้นร้านเครื่องเขียนแต่โดนเบียดด้วยพวกหมึกพิมพ์สำหรับเครื่องปรินเตอร์แตกต่างหลากหลายชนิด หมึกพิมพ์ดีดหลบมุมไปอยู่ในซอกเล็ก ๆ ถ้าไม่สังเกตก็จะมองไม่เห็นเลยทีเดียว

หมายเหตุ

*แป้นเหย้า หมายถึง  เป็นแป้นอักษรที่กำหนดการวางนิ้วเพื่อพิมพ์ดีด ซึ่งภาษาไทยมีแป้นเหย้าคือ ฟหกด่าสว เป็นต้น

อ้างอิง

1. หนังสือสำนักงาน ก.พ. ที่ นร 1008/ว 1 ลงวันที่ 5 มกราคม 2547 เรื่อง การเพิ่มเติมมาตรฐานกำหนดตำแหน่ง
2. “ซองคำถาม” สารคดี, ปีที่ 15 ฉบับที่ 170 เมษายน 2542 หน้า 137-138.
3. หนังสือพิมพ์ไทย,  จิราภรณ์  มุขลาย
4. ขอขอบคุณข้อมูลจากครูอัญชุลี ณ เชียงรุ้ง แผนกวิชาการเลขานุการ  วิทยาลัยพณิชยการอินทราชัย กทม.
5. รูป eraser shield จาก  http://www.office1000.com/discount/eraser-shield.html (2 ตุลาคม 2551)
6. รูป animation จาก http://www.animationbuddy.com/ (2 ตุลาคม  2551)